Home

Custom Search

ศิริชัย....คนไร้สัญชาติคนหนึ่งของประเทศไทย

โดย รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร

บทความสำหรับหนังสือกรุงเทพธุรกิจ

เมื่อวันอังคารที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๔

http://www.archanwell.org/autopage/show_page.php?t=1&s_id=21&d_id=21

--------------------------------------------------------------------------------

วันนี้ ดิฉันก็ได้รับจดหมายปรึกษาปัญหากฎหมายจากคุณศิริชัยซึ่งเล่าว่า ตนเองไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน และไม่มีเอกสารแสดงตนว่า เป็นคนชาติของประเทศใดเลย ทำไมล่ะ ?

คุณศิริชัยเล่าว่า พอจำความได้ ก็พบว่า ตนเองเป็นเด็กวัดอยู่ที่แม่สาย โดยมีใบสุทธิสมัยที่เป็นสามเณรระบุว่า เขาเกิดเมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ.๒๕๑๑ เขาบวชตั้งแต่ พ.ศ.๒๕๒๓ จนถึง พ.ศ.๒๕๒๙ โดยเริ่มต้นจำพรรษาอยู่ที่แม่สายและต่อมา ก็มาจำพรรษาอยู่ที่วัดในจังหวัดพังงา หลังจากลาสิกขาบทแล้ว คุณศิริชัยก็ยังคงทำงานอยู่ในภาคใต้ เขาได้สมรสแล้วและมีบุตรสาว ๑ คน

ตลอดชีวิต คุณศิริชัยเล่าว่า ไม่เคยรู้จักบิดามารดา รู้จักเพียงแต่วัดที่เติบโตขึ้นมาและพระในวัด เขาเล่าอีกว่า พระอาจารย์ซึ่งเลี้ยงดูเขามาในวัยเยาว์ได้มรณะภาพไปแล้ว พระรูปอื่นในวัดก็ไม่อาจตอบคำถามเกี่ยวกับต้นกำเนิดของเขาได้เลย ทั้งชีวิต เขามีเอกสารพิสูจน์ตนฉบับเดียว กล่าวคือ ใบสุทธิที่ออกให้เมื่อเขาบวชเป็นสามเณร ดิฉันเคยเจอบุคคลในสถานการณ์ที่ไม่อาจพิสูจน์ตนเองจำนวนมากมาย ซึ่งปัญหาก็ไม่แตกต่างไปจากคุณศิริชัย

ถามว่า อะไรคือผลของการไม่มีเอกสารใดๆ เพื่อพิสูจน์ทราบตัวบุคคล ??

คำตอบ ก็คือ เมื่อไม่ปรากฏหลักฐานอันเพียงพอที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของรัฐจะเชื่อถือได้ว่าเป็นคนมีสัญชาติไทย กฎหมายก็จะสันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้นั้นเป็นคนต่างด้าวจนกว่าผู้นั้นจะพิสูจน์ได้ว่าตนมีสัญชาติไทย ดังนั้น เมื่อคุณศิริชัยยังไม่อาจพิสูจน์ได้ว่า ตนมีสัญชาติไทย เขาก็จะต้องถูกถือว่า เป็นคนต่างด้าว

ปัญหาก็คือ คุณศิริชัยมี “หลักฐานอันเพียงพอที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของรัฐจะเชื่อถือได้ว่าเป็นคนมีสัญชาติไทย” หรือไม่ ?

โดยกฎหมายสัญชาติ บุคคลจะมีสัญชาติไทยได้โดยผลอัตโนมัติของกฎหมายได้ ๔ ทาง กล่าวคือ (๑) เกิดในขณะที่บิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นคนสัญชาติไทย (๒) เกิดในขณะที่มารดาเป็นคนสัญชาติไทย (๓) เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๓๕ จากบิดาและมารดาซึ่งเกิดในประเทศไทย และ (๔) เกิดในประเทศไทยในขณะที่บิดาและมารดาถือใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว

เป็นที่ชัดเจนว่า คุณศิริชัยไม่มีข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสัญชาติของบิดามารดาเลย จึงทำให้เขาไม่อาจได้รับการยอมรับว่า ได้สัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากทั้งบิดาหรือมารดา

ในส่วนที่เกี่ยวกับโอกาสที่จะได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนนั้น จะเห็นว่า เราไม่ทราบแน่นอนเกี่ยวกับสถานะบุคคลของบิดาหรือมารดาของคุณศิริชัย แต่อย่างไรก็ตาม ในความไม่รู้ เราไม่อาจถือเอาไปได้ว่า บิดาหรือมารดาของคุณศิริชัยถือใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว แต่ในความไม่รู้ เราจะถือเอาได้เลยไหมว่า บิดาหรือมารดาของคุณศิริชัยเกิดในประเทศไทย จะเห็นว่า สำหรับบุคคลที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดน ความน่าสงสัยจึงอาจมีได้ จนทำให้พนักงานเจ้าหน้าที่ไม่อาจเชื่อได้ว่า บิดาและมารดานั้นเกิดในประเทศไทย

ในกรณีที่ไม่อาจฟังได้ว่า คุณศิริชัยได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดน ข้อสรุปที่จะต้องยอมรับอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ก็คือ คุณศิริชัยไม่มีสัญชาติไทย กล่าวคือ เป็นคนต่างด้าว และเมื่อคุณศิริชัยเป็นคนต่างด้าวซึ่งไม่มีหลักฐานการเข้ามาในราชอาณาจักรโดยถูกต้อง หรือไม่มีใบสำคัญถิ่นที่อยู่ที่ออกโดยสำนักงานตำรวจตรวจคนเข้าเมือง และทั้งไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวที่ออกโดยตำรวจท้องที่ กฎหมายก็จะสันนิษฐานไว้ก่อนว่า คุณศิริชัยเป็นคนต่างด้าวผู้นั้นเข้ามาในราชอาณาจักรโดยฝ่าฝืนกฎหมาย จึงต้องส่งตัวคุณศิริชัยออกไปนอกประเทศไทย

เมื่อวิเคราะห์ข้อกฎหมายแล้ว ก็รู้ได้ว่า มันช่างไม่เป็นธรรมต่อคุณศิริชัย ด้วยความไม่รู้ในวัยเยาว์และความไม่รู้ของบุคคลรอบข้าง จึงไม่ได้มีการบันทึกข้อมูลส่วนบุคคลของคุณศิริชัยเอาไว้หรือแจ้งเกิดให้แก่คุณศิริชัย ในข้อเท็จจริงที่เราฟัง ถ้าเขาไม่มีสัญชาติของประเทศไทย เขาก็ไม่มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับประเทศอื่นใดเลย ประเทศเดียวที่เขามีความผูกพัน ก็คือ ประเทศไทย ซึ่งอย่างน้อยที่เรารู้อย่างแน่นอน ก็คือ เขาอาศัยอยู่ในประเทศนี้มาแล้วตั้งแต่ ๒๕๒๓ กล่าวคือ ๒๑ ปี ผลที่สุดของเรื่อง ก็คือ เขาย่อมจะตกเป็น “คนไร้รัฐ” (Stateless Person) หรือที่เราเรียกกันในประเทศไทยว่า “คนไร้สัญชาติ” (Nationalityless Person)

คุณศิริชัยมีความกังวลอย่างมากในอนาคตของลูกสาว ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากการที่บิดาไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน ไม่มีสัญชาติไทย ทั้งที่เขาเชื่อว่า เกิดและอยู่ในประเทศไทยมาตลอดชีวิต ในเรื่องนี้ ดิฉันคงคลายความกังวลใจให้กับคุณศิริชัยได้ว่า ความเป็นคนไร้สัญชาติของคุณศิริชัยมิได้ส่งผลกระทบต่อบุตรสาว ฟังข้อเท็จจริงได้ว่า ภริยาของคุณศิริชัยมิได้มีปัญหาในการพิสูจน์ตน เธอได้รับการรับรองว่า มีสัญชาติไทยจากรัฐไทยทั้งโดยบัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนราษฎร ดังนั้น จึงเป็นที่ชัดเจนว่า บุตรสาวของคุณศิริชัยย่อมได้สัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากมารดาเพราะปรากฏมีมารดาสัญชาติไทยและได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนเพราะเกิดในประเทศไทย

ในส่วนการแก้ไขปัญหาของคุณศิริชัยเอง ดิฉันคงแนะนำให้ไปพยายามสืบเสาะหาบุคคลที่รู้เห็นการเกิดในประเทศไทยของคุณศิริชัยที่แม่สายอีกครั้ง อาจจะมีใครสักคนที่รู้จักบิดาและมารดาของคุณศิริชัยจริงๆ ในทางกฎหมาย พยานหลักฐานมิได้มีความหมายเพียงแต่พยานเอกสารเท่านั้น ยังหมายความรวมไปถึงพยานบุคคลและพยานวัตถุ

ถ้ามันไม่มีพยานหลักฐานจริงๆ คุณศิริชัยก็ย่อมจะตกเป็นคนไร้สัญชาติอย่างแน่นอน แต่ข้อเท็จจริงที่ว่า คุณศิริชัยมีความกลมกลืนกันสังคมไทยและไม่มีข้อเท็จจริงว่า เป็นภัยต่อรัฐและสังคม กฎหมายก็รับรองสิทธิของคุณศิริชัยที่จะร้องขอสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ แต่อย่างไรก็ตาม จะต้องยอมรับความเป็นจริงว่า มิใช่เรื่องง่ายที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยจะอนุญาตให้แปลงสัญชาติเป็นไทย โดยเฉพาะกรณีที่ผู้ร้องขอเป็น “คนเล็กคนน้อย” ในสังคม มิใช่ “เจ้าใหญ่นายโต”

แต่อย่างไรก็ตาม ในยุคที่ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญที่เต็มไปด้วยแนวคิดสิทธิมนุษยชนและเป็นภาคีอนุสัญญาหลายฉบับเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน คงมีความเป็นไปได้ที่รัฐบาลจะมีนโยบายเร่งด่วนและจริงจังในการแก้ไขปัญหาคนไร้สัญชาติในประเทศไทย ดิฉันรอคอยไฟเขียวเพื่อที่จะทำงานนี้ค่ะ

----------------------------------------------------------------------------------

ความคิดเห็นของคุณอาภารัตน์ สรรพ์พิบูลย์ เมื่อ วันพุธ ที่ 25 เมษายน 2550 เวลา 17:21:01 น. ip 124.120.208.44

“โห ไม่น่าเชื่อค่ะ เมื่อได้อ่านแล้วรู้สึกสงสารคุรศิริชัยเป็นอย่างมาก รัฐบาลน่าจะเห็นใจและเข้ามาแก้ไขปัญหาเหล่านี้ให้เร็วขึ้นนะคะ เพราะไม่ได้มีแค่คุณศิริชัยคนเดียวเท่าน้นที่ประสบปัญหานี้ ยังมีคนอีกมากมายที่ประสบอยู่”

----------------------------------------------------------------------------------

คำบ่นของ อ.แหวว ใน facebook.com/archanwell เมื่อวันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๕๓

“กำลังเคลียร์อีเมลล์ ตอบนักวิจัยของ อ.สริชัย หวั่นแก้ว แต่ไปเจอเรื่องของคนไร้รากเหง้าคนแรกที่พบในชีวิตของ อ.แหวว เลยเอามาแบ่งปันให้ได้อ่าน ปีนี้ ออกข้อสอบถึงนายอับดุลเลาะ คนไร้รัฐเพราะไร้รากเหง้า เนื่องจากไม่อาจพิสูจน์จุดเกาะเกี่ยวกับรัฐที่มีจุดเกาะเกี่ยว แต่สำหรับศิริชัยล่ะ ... เป็นคนไร้รากเหง้าโดยสิ้นเชิงไหมเนี่ย Cherry Puangrat Achara Mill วีนัส สีสุข”

----------------------------------------------------------------------------------

 

 

จำนวนผู้ที่เข้าชมในหน้านี้ 000006